آیا با افزایش تحریمها علیه رژیم جمهوری اسلامی، بحرانهای داخلی ایران افزایش می یابد؟

25 اکتبر
0

در ده سال گذشته، تحریمهای بین­المللی اعمال شده علیه رژیم ایران که به دلیل برنامه­ی بحث­برانگیز هسته­ای این کشور بوده، پیامدهای خطرناکی برای روابط دیپلماتیک ایران و جامعه­ی جهانی به ویژه ایالات متحده آمریکا داشته است. در واقع، مساله­ی تحریمها که در سال 2010 شدت یافت به یک چالش برای رژیم جمهوری اسلامی چه در داخل و چه در خارج از این کشور تبدیل شده بود. این مساله، رژیم تهران را در لبه پرتگاه قرار داد ولی باراک اوباما، در لحظات آخر به داد این رژیم سرکوبگر رسید و با لغو تحریمهای اعمال شده از سوی جامعه­ی جهانی و امضای توافق هسته­ای عمری دوباره به رژیم جمهوری اسلامی ایران داد. در همین راستا، توافق هسته­ای از یک سو سیاستهای مداخله­جویانه­ی تهران در امور داخلی کشورهای همسایه را افزایش داد و از سوی دیگر، با آزاد شدن پولهای بلوک شده، حمایت مالی و تسلیحاتی تهران از گروهکهای تروریستی فعال در منطقه و جهان دوچندان شد.

آنچه که برای همه روشن شده این است که تا چند روز آینده بازگشت تحریمهای جامعه­ی جهانی علیه موسسات رژیم جمهوری اسلامی به ویژه سپاه پاسداران حتمی است. لذا، برای فهم و درک تاثیر تحریمها در داخل و خارج از ایران، علی الخصوص در زمینه­ی اقتصادی، باید به مساله­ی افزایش روزافزون اختلافات داخلی میان جناحهای رژیم جمهوری اسلامی ایران توجه و آن مطالعه کرد. بنابراین، خروج ایالات متحده آمریکا از توافق هسته­ای بدین معنا است که برجام لغو و شکست خواهد خورد. در این بین، عراقچی، گفت که بعید می­دانم که ایالات متحده از برجام خارج شود. ولی در حین حال، او تاکید داشت که برجام بدون ایالات متحده آمریکا حتما شکست و از بین خواهد رفت. در این راستا، کارشناسان معتقدند که ایالات متحده آمریکا راههای زیادی برای اعمال فشار و تحریمهای بیشتر علیه تهران دارد که از مهمترین آن می­توان به مساله­ی حمایت رژیم ایران از تروریسم جهانی، عدم پایبندی ایران به توافق هسته­ای، نقض قوانین و کنوانیسیونهای بین­المللی، نقض حقوق بشر در ایران، اصرار رژیم ایران برای توسعه­ی موشکهای بالستیک که امنیت منطقه را تهدید می­کند و همچنین عدم قبول رژیم تهران از بازرسی تاسیسات هسته­ای بحث برانگیز سپاه پاسداران، اشاره کرد.

به هر حال، به نظر می­رسد که دونالد ترامپ، از یک سو تحریمها را علیه ایران افزایش خواهد داد و از سوی دیگر، تلاش خواهد کرد تا رضایت کشورهای 5+1 برای اصلاح برجام را کسب کند. بنابراین، در این وضعیت تنها دو گزینه روبروی ایران است که کارشناسان معتقدند هر دو گزینه سخت خواهند بود. گزینه­ی اول، این ایران است که احتمالا به دلیل فشارها از برجام خارج شود که در این شرایط کار را برای آمریکا آسان خواهد کرد و به راحتی می­تواند جامعه­ی جهانی را با خود علیه سیاستهای مخرب تهران در منطقه همراه کند. اما گزینه­ی دوم، رژیم جمهوری اسلامی ایران تسلیم فشارها شود که در این شرایط توافق هسته­ای تعدیل و اصلاح خواهد شد و مفاد دیگری از جمله مساله­ی برنامه­ی موشکهای بالستیک و سیاستهای مداخله­جویانه و مخرب ایران در منطقه اضافه خواهد شد. لذا، در صورت عدم پایبندی ایران به شرایط جدید تحریمها برگشت یا اینکه تحریمهای دیگری اضافه خواهند شد. این شرایط رهبران و سران رژیم به ویژه علی خامنه­ای و سپاه پاسداران را با چالش واقعی مواجه خواهد کرد. چراکه، آنها گفتند که به مذاکره­ی مجدد چه در زمینه­ی برجام یا برنامه­ی موشکی تن نخواهند داد.  

اعمال تحریم مجدد و افزایش آن، پیامدهای مهمی برای اقتصاد ایران خواهد داشت. چراکه، بیش از 70 درصد از بخشهای اقتصادی ایران در دست سپاه پاسداران است و با اعمال تحریم علیه این کشور این بدین معنا است که 70 درصد از اقتصاد ایران فلج خواهد شد و سرمایه­گذاران اروپایی که در ایران فعالیت می­کنند، فعالیت خود را متوقف خواهند کرد.

همچنین، پس از قراردادن نام سپاه پاسداران در لیست سیاه تروریسم جهانی، این ارگان نظامی به یکی از منابع  خطرناک جهان تبدیل خواهد شد که در این شرایط هرگونه همکاری با آن نیز ممنوع خواهد شد. لذا، این شرایط به سود منطقه خواد بود و تمام گروهکها یا کسانی که با سپاه همکاری می­کنند از آنها به عنوان تروریست یاد خواهد شد و باید از بین بروند. 

گویا دولت آمریکا قصد ندارد که همه­ی ارگانها و موسسات رژیم جمهوری اسلامی را در لیست تروریسم قرار دهد بلکه تنها نام سپاه پاسداران و موسسه­های اقتصادی، امنیتی و نظامی آن است که در لیست سیاه جامعه­ی جهانی قرار خواهد گرفت. بنابراین، این موضوع شکاف و اختلاف شدیدی میان سپاه و ملتهای تحت ستم در ایران ایجاد خواهد کرد. چراکه، ملتهای ساکن در جغرافیای ایران براین باورند که تمام مشکلات معیشتی کشور ناشی از سیاستهای اشتباه و مخرب این ارگان نظامی است. لذا، حملات رسانه­ای سپاه و فرماندهان آن در روزهای اخیر علیه ترامپ و آمریکا، ناشی از خشم و عصبانیت آنها بوده که مبادا مردم ایران را علیه سپاه و رژیم تحریک کنند. 

بدون شک، این مساله محبوبیت رژیم جمهوری اسلامی و سپاه پاسداران را بیش از پیش تضعیف و کم­رنگ خواهد کرد. از سوی دیگر، اختلافات میان مقامات سیاسی و اقتصادی ایران نیز افزایش خواهد یافت و از نزدیک شدن آنها به سپاه پاسداران به دلیل ترس از تحریمهای بین­المللی دوری خواهند کرد. 

در این بین، با مطالعه­ی شرایط کنونی ایران به نظر می­رسد که مقامات جمهوری اسلامی ایران رویکردی برای مقابله با استراتژیک جدید ترامپ ندارند و کارشناسان امور ایران معتقدند که تهران هیچگونه عکس العملی از خود در برابر دونالد ترامپ، نخواهد داشت. چراکه، رژیم ایران، نه اینکه اهرم فشار علیه آمریکا دارد و نه اینکه توانایی مقابله با ایالات متحده و متحدان منطقه­ای آن دارد. بنابراین، نگاه تهران تنها به کشورهای اروپا است که منافع این کشورها نیز با آمریکا و کشورهای خلیج عربی به مراتب از منافع آنها با ایران بیشتر و مهمتر است.    

 مركز مطالعات و تحقيقات المزماة

25 اكتبر 2017