واقعیتها و معلومات درز شده از داخل ایران درباره­ی اوضاع کنونی این کشور و پیامدهای احتمالی از تصمیم دونالد ترامپ، در قبال برجام، از یک سو انزوای تهران را در جامعه­ی جهانی دوچندان کرده و از سوی دیگر، وضعیت اقتصادی ایران به ویژه سیستم بانکی و مالی این کشور را دچار بحران بزرگ و خطرناک کرده است. این بحران، به نزاع فی­مابین جناحهای رژیم جمهوری اسلامی شدت بخشیده و با مطالعه­ی واکنشهای مقامات جمهوری اسلامی درمی­یابیم که آنها کاملا سردرگم هستند و اظهارات اخیر رهبران و مسؤولین نظام تهران دال براین مساله است.

بحران عمده و خطرناک پس از تصمیم ترامپ، بحران قیمت ریال ایران بوده که به پایین­ترین قیمت خود رسیده و گویا قیمت کنونی آن در برابر دلار به پیش از ۸۰ هزار ریال گزارش شده است. این مساله قیمت واحد پول ایران را با مشکل روبرو کرده و همکنون اوراق بهادار جای ریال را گرفته است. در این راستا، گزارشها حاکی از خروج تقریبا ۳۰ میلیارد دلار به دلیل هراس از تحریمهای اقتصادی است. گفتنی است که احتمالا دهها میلیارد دلار دیگر به بیرون از ایران انتقال داده خواهد شد.

در این بین، پس از اینکه دونالد ترامپ، تصمیمات خود را در قبال ایران اعلام کرد، شرکتهای بزرگ بین­المللی که قرار بود در ایران فعالیتهای اقتصادی کنند گفتند که آنها نسبت به حضور احتمالی آنها در ایران تجدید نظر می­کنند. چراکه، دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، تهدید شدیداللحنی داشته و گفته است که شرکتهایی که تحریمهای اعمال شده علیه جمهوری اسلامی ایران را دور بزنند با عواقب وخیمی مواجه خواهند شد. لهذا، شرکتهای «ایرباص» و «توتال» اعلام کردند که آنها به فکر تجدید نظر در توافقات آنها با رژیم جمهوری اسلامی هستند. البته، پیشتر این شرکتها اعلام کرده بودند که آنها از حکومت آمریکا درخواست کرده بودند که آنها را تحریمهای اعمال شده علیه ایران معاف کنند. لازم به ذکر است که رژیم جمهوری اسلامی ایران به درخواستهای این شرکتها از حکومت آمریکا برای مستثنا کردن آنها از تحریمهای اعمال شده علیه تهران، امید بسته بودند که با عملی شدن تهدیدات دونالد ترامپ، و تصمیم اخیر او در قبال برجام، کاملا ناامید شده­ و شرکتهای «ایرباص و توتال» دست به ماجراجوی نخواهند زد و خروج آنها از توافقات خود با رژیم ایران هستند.

تحریمهای ایالات متحده آمریکا شامل تمامی بخشهای اقتصادی ایران از جمله صنعت نفت، سیستم بانکی و مالی، فعالیتهای تجارتی اعم از صادرات و واردات که مؤسسات حقوقی و حقیقی از جمله سپاه پاسداران که تقریبا پیش از دو سوم اقتصاد این کشور را در دست دارد، خواهد شد. بنابراین، اقتصاد ایران در عرض یک سال کاملا فلج و ورشکست خواهد شد.

به نظر می­رسد که خسارتهای اقتصادی ایران در چند ماه آتی نمایان خواهد شد و کارشناسان براین باورند که به صدها میلیارد دلار خواهد رسد. چراکه، در ماههای اخیر بسیاری از کارخانه­ها و کارگاه­های صنعتی به دلیل مشکلات مالی کاملا تعطیل و برخی از آنها اقدام به کاهش شمار کارگران خود کرده­اند و یا حقوق آنها را کاهش دادند. این وضعیت شهروندان ایرانی را نسبت به بهبود شرایط معیشتی خود ناامید و مایوس کرده است.

از سوی دیگر، اما در همین راستا و هم­زمان با ضربه­ی سیاسی و اقتصادی وارده به رژیم جمهوری اسلامی ایران، ضربه­ی نظامی دردناکی به مزدوران و متحدان و شبه­نظامیان وابسته به تهران وارده شده است. نیروهای مردمی و حامی مشروعیت در یمن با حمایت نیروهای ائتلاف عربی ضربات دردناکی به حوثیهای کودتاچی که از سوی جمهوری اسلامی حمایت مالی و تسلیحاتی می­شوند، وارد شده است. در این بین، نیروهای مردمی یمن با شکست نیروهای حوثی، پیشروی­های مهمی در جبهات جنگ داشته­اند.

در سوریه نیز نیروهای جمهوری اسلامی و شبه­نظامیان طایفه­ای وابسته به آن، ضربات دردناک از اسرائیل متحمل شده و مساله­ای که جالب توجه بوده فرماندهان سپاه پاسداران در اخیر اظهارات آنها گفتند که جمهوری اسلامی ایران هرگونه حضور نظامی در خاک سوریه را ندارند. گفتنی است که در هفته­های اخیر صدها تن از فرماندهان و سربازان جمهوری اسلامی به هلاکت رسیدند و پادگانهای نظامی آنها توسط آمریکا و اسرائیل کاملا نابود شده است. با این وجود، به نظر می­رسد که صلاحیت رژیم جمهوری اسلامی برای غرب به پایان رسیده است. به ویژه، نام  جمهوری اسلامی ایران با تروریسم و حمایت مالی و تسلیحاتی از آن گره خورده و به یک چالش تمام معنا برای امنیت و ثبات منطقه و جهان تبدیل شده است. این مساله، برای متحد جمهوری اسلامی ایران که همانا روسیه دیگر قابل تحمل نیست و روسها آرام آرام در حال دست کشیدن از حمایت تهران هستند. به هرحال، با وجود اجماع بین­المللی در قبال سیاستهای مخرب تهران و احتمال سرنگونی رژیم جمهوری اسلامی ایران به نظر می­رسد که جغرافیای سیاسی ایران و منطقه با تحولات بزرگی روبرو است.

مركز مطالعات وتحقيقات المزماة

13 مه 2018