علیرغم تلاشهای فراوان مقامات جمهوری اسلامی برای مثبت و خوب جلوه­دادن اوضاع داخلی کشور پس از خروج ایالات متحده آمریکا از برجام، و نزدیک بودن زمان اعاده تحریمهای اقتصادی، به نظر می­رسد که این تلاش­ها به دلیل تاثیر مستقیم تصمیمات آمریکا بر اوضاع داخلی ایران به ویژه بر وضعیت اقتصادی، ناموفق بوده است.

مساله­ای که برای همه به ویژه ایران روشن شده این است که خروج ایالات متحده آمریکا از توافق هسته­ای، این بدین معنا است که حتی اگر کشورهای اروپایی تعهد کنند که در توافق هسته­ای باقی خواهند ماند، این توافق لغو شده تلقی می­شود. چراکه، ۹۰ درصد از تحریمها در دست ایالات متحده آمریکا است و اروپا تنها ۱۰ درصد از تحریمهای اعمال شده علیه ایران را در اختیار دارد. با این وجود، با خروج آمریکا توافق هسته­ای دیگر ارزشی نخواهد داشت و تمامی شرکتهای بین­المللی دیگر مایل به فعالیت در ایران نخواهند بود.

در واقع، این توافق هسته­ای که باراک اوباما، در ساله ۲۰۱۵ با ایران امضا کرده بود رژیم جمهوری اسلامی را از ورشکستگی اقتصادی نجات داد. اما در حال حاضر، این توافق هسته­ای لغو شده و قرار است تحریمهای بین­المللی آنهم به طور شدیدتر باز گردد. این مساله، احتمالا جمهوری اسلامی را به سرگیری مجدد فعالیتهای هسته­ای سوق خواهد داد و در این خصوص مقامات ایرانی گفتند که در صورت از سرگرفتن فعالیتهای هسته­ای خود، سطح غنی­سازی به ۲۰ درصد و شاید بیتشر خواهد رسید. این وضعیت، پرونده­ی هسته­ای ایران را پیچیده خواهد کرد و راه را برای گزینه­ی نظامی باز خواهد کرد.

تحریمهای آینده­ی علیه ایران بخشهای صنعت نفت و گاز، پتروشیمی، بخشهای مالی و بانکی که بانک مرکزی ایران در راس این بانکها است، منع صادرات اسلحه و تجهیزات نظامی و هسته­ای به ایران، منع هرگونه فعالیتهای اقتصادی با سپاه پاسداران و فروش هواپیماهای مسافربری و غیره.. را دربر خواهد گرفت.

بنابراین، اوضاع اقتصادی ایران از گذشته وخیم­تر خواهد شد و حتما حجم تبادلات نفت و غیره میان ایران و کشورهای دیگر کاهش شدید خواهد داشت. علاوه برآن، بسیاری از سرمایه­های خارجی از ایران فرار و اکثر پروژه­هایی که قرار است میان ایران و اروپا به ویژه پروژه­های انرژی، گاز و توسعه­ی راهها اجرا شود، لغو خواهد شد.

به نظر می­رسد که آمریکا و جامعه­ی جهانی رویکرد قاطعانه­ی در قبال ایران پیش­رو گرفته و احتمالا این مساله به تغییر نظام آخوندی تهران منجر شود. اما محورهای سیاستهای آینده آمریکا در قبال ایران به شرح ذیل است:

اول: اعاده و شدید تحریمها علیه ارگانهای نظامی جمهوری اسلامی ایران.

دوم: پایان دادن به برنامه­ی موشکی ایران و تضعیف تواناییهای موشکی آن.

سوم: جلوگیری از رفتار مخرب ایران و پایان دادن به حمایتهای تهران از گروهکهای تروریستی و شبه­نظامیان وابسته به آن در کشورهای عربی که امنیت و ثبات دنیای عرب را تهدید می­کنند.

چهارم: مقابله با حضور نظامی ایران در منطقه و پایان دادن به تدحلات سپاه پاسداران و نیروی قدس در منطقه به ویژه در لبنان، سوریه، عراق و یمن.

پنجم: قطع راههای حمایت مالی به مزدوران وابسته به تهران علی الخصوص حوثیها و حزب الله لبنان و پایان دادن به منابع مالی آنها.

ششم: حمایت از اپوزسیون ایران در داخل و خارج و ایجاد یک گروه سیاسی که بتواند پس از سرنگونی رژیم کشور را اداره کند تا از این رو از بی­ثباتی ایران جلوگیری شود. چراکه، این مساله برای امنیت و ثبات منطقه بسیار مهم خواهد بود.

به هرحال، نگرانی جامعه­ی جهانی از واکنش رژیم جمهوری اسلامی ایران در منطقه است. چراکه، رفتارهای تروریستی و مداخله­جویانه­ی آن برای اکثر کشورهای جهان شناخته شده است. لذا، به نظر می­رسد که تهران اقدام به شعله­ور کردن جنگ در منطقه کند تا از این رو بتواند اوضاع داخلی کشور را کنترل کند و شاید امنیت و ثبات کشورهای عربی از جمله مملکت عربی سعودی، امارات متحده عربی و بحرین را با انجام عملیات تروریسی تهدید کند.

در همین راستا، احتمالا ایران مانند همیشه به مذاکرات مخفیانه و سری روی آورد تا از این رو با دادن امتیازات به غرب بقای نظام جمهوری اسلامی را حفظ کند. بنابراین، حدوث این نوع مذاکرات با ایالات متحده آمریکا برای ابرام توافقات سری و مخفیانه بعید به نظر نمی­رسد تا بتواند بقای خود را حفظ کند. البته، این مساله به ضرر ملتهای جغرافیای سیاسی ایران و ملتهای منطقه خواهد بود.

از سوی دیگر، لغو برجام و اعاده­ی تحریمها علیه تهران، احتمالا به مهندسی روابط دیپلماتیک ایران با کشورهای خارجی بینجامد. علاوه برآن، احتمالا روابط ایران با کشورهای روسیه و چین محکم­تر شود و سپاه پاسداران در این زمینه تجربه­ دارد و برای پیشبرد اینگونه سیاستهای با دادن امتیازات بزرگ تا به حال موفق بوده است. این مساله باید مورد توجه جامعه­ی جهانی شود و به نظر می­رسد که از چالشهای روبروی آمریکا و متحدان آن خواهد بود.

پس از لغو برجام، جناح اصلاح­طلب، حکومت حسن روحانی و مردم ایران، بزرگترین مضرر خواهند بود. چراکه، برجام تنها دستاورد حکومت حسن روحانی بوده که با خروج ایالات متحده آمریکا از آن به هوا رفت. با این وجود، روزهای آتی حسن روحانی و حکومت او، با انتقادات شدیدی از سوی تندروها و سپاه پاسداران روبرو خواهد شد. گفتنی است که پیشتر علی خامنه­ای رهبر، حوزه­های علمیه و جناحهای تندروی ایران خواستار تشکیل یک حکومت نظامی و این مساله توسط رئیس شورای آمریکا-ایران نیز مطرح شده بود. گفتنی است که گویا ارکان حکومت نظامی از فرماندهان سپاه پاسداران برای مقابله با تهدیدات احتمالی از سوی آمریکا به ویژه پس از روی کار آمدن تندروها در حکومت دونالد ترامپ، تشکیل شود.

مركز مطالعات وتحقيقات المزماة

14 مه 2018